Frsluflokkur: slenzkt ritml

Zetan lifir - rtt fyrir rsir einfeldninganna

g var a horfa ttinn Orbrag RV fyrsta sinn grkvldi. Ekki fannst mr miki vari hann, tturinn var mjg yfirborslegur og sjnarmiin einhf. g tla a skrifa nokkur or um tv atrii sem fjalla var um, fyrsta lagi stofnanaml (sem ur fyrr var kalla kansellstll) og ru lagi hiheimskulega afnm zetunnar, sem rri ritmli verulega.

Lgboinn fyrirvari: essari frslu ver g sfellt myrkari mli, svo a vikvmar slir geta htt vi lesturinn hva r hverju. Hatursmnnum, sem rennur sannleikurinn til rifja og vilja ybba gogg, er bent a hafa samband vi lgfring minn.

1. Stofnanaml og nausyn ess

Mlvsindakonan, sem g man ekki hva ht, gat ekki s a tt slenzku mli s hvorki skipt upp eftir jflagsstttum n s mismunandi eftir landshlutum, er a nausynlegt og elilegt a hn skiptist eins og mrg nnur tunguml ritml og talml. Stofnanaml er ritaur texti, sem stundum er lesinn upp, en sem er sjaldnast hgt a leysa upp talml (.e. frri eignarfll og fleiri forsetningar), v a etta verur a vera nkvmur, tvrur texti, hvort sem hann varar lg, reglur ea anna. Or og setningar talmli hefur hins vegar miki breiari merkingar. Ef breyta svona texta talml me smu nkvmni, yrfti tvfalt lengri texta.

Athugum eitt dmi, 23. grein almennra hegningarlaga:

23. gr. Hlutdeildarmanni skal ekki refsa, ef hann, ann htt, sem 21.gr. getur, afstrir brotinu ea gerir rstafanir, sem myndu hafa komi veg fyrir a, ef framkvmd ess hefi ekki, n vitundar hans, veri afstrt annan htt, misheppnazt ea veri framkvmanleg.

Ef breyta tti svona grein talml, myndi hn hljma svona:

23. gr. Skvlararnir sleppa vi a fara Hrauni.

a sst greinilega, a me essari breytingu yri essi grein nkvm og opin fyrir margvslegar tlkanir. ess vegna er stofnanaml nausynlegt og brnt a kynna a fyrir menntasklanemum, svo a eir skilji ingu ess sarmeir. En a eru ekki aeins stofnanaml sem verur a vera nkvmt og nnast htlegt. ll raunvsindi byggjast nkvmni og raun allt sem snr a tkni og vsindum. a er engin lei a skrifa strfritexta eingngu talmli. Ekki sns. Nema strfri fyrir leiksklakrakka til a tskra muninn pls og mnus (nausynlegt a vita a, sar kemur svo J3(x), .e.rija stigs Besselfall).

2. Hin laleg afr a zetunni

Fyrst var a alrangt sem ttastjrnandinn sagi, a lafur Stephensen s svo til eini slendingurinn sem skrifar rtt ritml, .e. me zetu, ar sem hn vi. Vi sem lrum a skrifa me zetu og erum stt vi a hn hafi veri fjarlg r ritmlinu, skiptum sundum. Tugir okkar skrifum greinar bl og frttamila, arir skrifa blogg og get g nefnt fjlmarga. tt g gefi ekki miki fyrir pltskar skoanir lafs, er a honum til hrss, a hann skrifar leiara og greinar me zetu. Hins vegar hefi hann sjlfur tt a benda a hann er aeins einn af fjlmrgum stainn fyrir a baa sig drarljmanum samsinnandi eirri villu, a hann s s eini ("maurinn sem enn rjskast vi a skrifa zetu").

8. ratugnum var zetan fjarlg hrottafenginn htt r ritmlinu. ttastjrnandi Orbrags lsti bi yfir fordmum og ffri gagnvart zetunni og a finnst mr miur, a gti einhver fari a tra bullinu honum. Hn var afnumin af heilalausum menntamlarherrum og vitgrnnum embttismnnum mean g bj erlendis og gat ekki vari hana rsum. eim rum var mgulegt a fylgjast me v sem gerist slandi, ef maur bj tlndum, enda fyrir daga tbreislu netsins. Afnm zetunnar var framkvmd rngum forsendum og n ess a haldbr rk vru fyrir essari skeringu ritmlsins. Og san tk klappli barnasklakennara, sem g hef lti lit , undir ennan sma me v a skrifa tma dellu um notkun essa bkstafs. Svo urfti skyndilega a breyta llum nmsbkum a rfu sem kostai skattgreiendur tugi milljna. Svo er anna, a skv. lgunum var flki frjlst a nota z ea s. En hvers vegna hefur sklabrnum veri harbanna a skrifa z ar sem hn vi? Er a vegna ess a flestir grunnsklakennarar og/ea sklastjrnendur eru lsablesar?

Secretary of EducationMenntamlarherra 8. ratugnum

Hr eftirfarandi remur lium eru rkin fyrir afnmi zetunnar sem voru fr fram og sem ekki halda vatni:

Rkvilla a. a er erfitt a lra zetuna fyrir sklabrn.

etta er tm helvtis vla. Reglurnar fyrir zetu voru r auveldustu af llum rttritunarreglum, miki auveldari en reglurnar fyrir ypsilon. En vegna heimsku menntayfirvalda voru sklabrn ekki ltin lra a skrifa zetu fyrr en tlf ra bekk. anga til ttu au a skrifa ranglega s og voru allan tmann hrdd me vivrunarorunum: "egar verur tlf ra, ttu a skrifa me zetu og a er svo erfitt". Svnslegur rur. Hins vegar byrjai g sjlfur a skrifa me zetu fr 6 ra aldri og hef gert san hlfa ld.

Rkvilla b. Zetan tknar ekki sjlfsttt hlj, enda borin fram eins og s.

Ypsilon er lka bori fram eins og i, er bori fram eins og . Af hverju var ekki y afnumi lka? a hefi veri rkrtt t fr essu. Auk ess tti lka a afnema tvfallt n endingum ora og tvfaldan samhlja ar sem ekki heyrist munur. En sem betur fer var a ekki gert, v a hefi g ekki geta lesi neinn texta slenzku og skili hva vri veri a skrifa um, v a g myni hrasa um hverja einustu villu, alveg eins og g hrasa um hverja z-villu dag. Orskrpi eins og hist og st stainn fyrir rtt rita hitzt og tzt er mr meinilla vi.

Rkvilla c. Zetan hefur veri svo stuttan tma ritmlinu, a hn skiptir engu mli.

Tmt kjafti. Zetan var egar ritmlinu ur en tvfaldur samhlji var tekinn upp, og ur en stafurinn var tekinn upp. Einhver kennari skrifai bk fyrir 1. bekkinga, ar sem hann kynnti alla bkstafina, nema hva um z skrifai hann a hn hefi aeins veri rstuttan tma ritmlinu. Er ein og hlf ld rstuttur tmi? a hefi veri nr a afnema bkstafinn og taka upp je n, enda er bastarur mia vi ara srhlja me kommu.

Alveg eins og tvfaldur samhlji og ypsilon, snir zetan uppruna orsins, ar e t+s, d+s og +s breytist z, ef essi t, d ea heyrast ekki. ur en zetan var tekin upp, hfu rithfundar, frimenn og arir oft skrifa alla stafina orinu, t.d. handski og tlendskur.

Z

3. Lokaor

Bkstafirnirc, q og w hafi horfi r slenzka stafrfinu fyrir nokkrum ldum san, en hinn bginn getur slenzkan stta sig af mrgum srslenzkum bkstfum, sem hafa varveitzt fram ennan dag, t.d. og . gamalli ensku voru essir bkstafir til, en hurfu smildum. a er t.d. rangt a greinirinn ensku (the) hafi veri skrifaur 'ye'. Heldur var hann skrifaur 'e' me orni. En sumir sari tima frimenn misskildu skrautskriftina sem notu var og rugluu saman og y. ar af leiandi hefur verzlunin "Ye Olde Shoppe" aldrei veri til, en kannski "e Olde Shoppe".

En hver var a a sem vari essa slenzku bkstafi, og ? slendingur? Nei, slendingar voru ornir svo kgair fyrri hluta 19. aldar a eir hfu ekki lengur neinn metna sambandi vi sitt eigi tunguml, heldur var a danski tungumlafringurinn Rasmus Rask, sem fyrir utan reiprennandi slenzku ekkti ll nnur tunguml Evrpu til hltar auk arabsku, perssku og hindi. En rtt er a bta vi a sumir eir sem voru tulastir vi a rsta a afnema essa bkstafi r slenzku eim tma voru lka danskir.

Einnig geta slendingar stta sig af v a eiga tunguml, sem hefur alvru mlfri (lkt dnsku og ensku ar sem mlfribygging er lngu hrunin), sem er flknari en llum rum germnskum og rmnskum tungumlum. etta hfum vi vegna ess a hpi flks sari ldum fannst a varveizla tungumlsins var vel ess viri. Einangrunin ein og sr var ekki ng. Hins vegar stungu niurrifsflin upp snum ljta haus ttunda ratug sustu aldar og geru ritmli ftkari, ekki vegna ess a eir urftu ess, heldur vegna ess a eir voru duglausir heimskingjar sem voru ekki starfi snu vaxnir.

g vil bta v vi, a ef g vri menntamlarherra, myndi g berjast fyrir endurupptku zetunnar, a sjlfsgu me smu reglum og ur. Og haga v annig til a brn lru a nota zetu alveg fr 1. bekk ea fyrr, enda leikur a lra zetureglurnar. Og eir grunnsklakennarar sem rjskuust vi, fengju hvorki a kenna slenzku n vera umsjnarkennarar.Og hanan.

- Ptur D.


Frsluflokkar

Jl 2017
S M M F F L
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31          

Heimsknir

Flettingar

  • dag (25.7.): 1
  • Sl. slarhring: 1
  • Sl. viku: 3
  • Fr upphafi: 34476

Anna

  • Innlit dag: 1
  • Innlit sl. viku: 3
  • Gestir dag: 1
  • IP-tlur dag: 1

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband